Terug naar nieuwsoverzicht 31 augustus 2026

Interview met Ton Schoenmaeckers, de nieuwe voorzitter van Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Sinds 1 juli is Ton Schoenmaeckers voorzitter van de Code Verantwoordelijk Marktgedrag, hij volgt Geert van de Laar op. Ton begon zijn loopbaan in 1985 als adviseur arbeidsvoorwaarden en groeide uit tot een toonaangevende belangenbehartiger op het gebied van sociale zaken en arbeidsverhoudingen. Met bijna twintig jaar ervaring bij VNO-NCW en MKB-Nederland draagt hij nu bij aan de verdere versterking van de Code Verantwoordelijk Marktgedrag.

Ton, de meeste mensen die met pensioen gaan willen juist meer rust en hobby’s oppakken, jij besloot om een voorzitterschap op te pakken, hoe komt dat zo?
Het is niet zo dat ik niet fiets en geen andere leuke dingen doe. Ik zet me in voor de binnenstad van Gouda, waar ik woon, zowel als belangenbehartiger als stadsgids. Toevallig kwam de vacature van het voorzitterschap van Code Verantwoordelijk Marktgedrag voorbij, iets wat in het verlengde lag van wat ik al had gedaan en mijn passie; goede arbeidsverhoudingen.

Ik kende de Code Verantwoordelijk Marktgedrag al vanuit mijn werkende leven. Ik heb met de eerste voorzitter, Kees Blokland, regelmatig contact gehad over Code Verantwoordelijk Marktgedrag. Toen leek het me al een hele leuke club met leuke mensen om een bijdrage aan te doen. Ik ben blij om mijn steentje bij te mogen dragen aan Code Verantwoordelijk Marktgedrag.

Waar mag de Code Verantwoordelijk Marktgedrag trots op zijn? 
Ik heb de Code Verantwoordelijk Marktgedrag vanaf de oprichting gevolgd en het is best een strijd geweest om de Code op te richten en staande te houden. Het is heel knap om de Code overeind te houden en meer dan tweeduizend ondertekenaars te hebben. Dat is ook allemaal niet vanzelf gekomen, daar is heel hard voor gewerkt. Alles waar je hard voor werkt, mag je trots op zijn en dat is dit zeker ook. In mijn ogen heeft de Code Verantwoordelijk Marktgedrag zichzelf echt een plek verworven in de wereld van aanbesteding en arbeidsverhoudingen. Dit is alleen gelukt door te blijven werken en stap voor stap verder te komen, dat vind ik echt een hele grote prestatie van mijn voorgangers.

De Code bestaat nu 15 jaar en we hebben allemaal cao’s en betere arbeidsvoorwaarden en menselijke krachten worden steeds schaarser en de arbeidsvoorwaarden worden steeds beter. Waarom is dan in het huidige tijd nog steeds nodig dat er een Code Verantwoordelijk Marktgedrag is? 
Helaas kan nog niet iedereen in elk type werk nee zeggen tegen werk met slechtere arbeidsvoorwaarden dan ze zouden willen. Mensen zijn echt aangewezen op dit soort van werk. Een cao gaat over werktijden en salaris, maar voor goed werkgeverschap moet ook aandacht zijn. Ik denk dat de Code Verantwoordelijk Marktgedrag vooral van belang is voor mensen die in ‘’andermans’’ bedrijf werkzaam zijn. Werknemers moeten ook bij opdrachtgevers het gevoel hebben dat ze erbij horen en kunnen rekenen op een prettige werksfeer. De Code Verantwoordelijk Marktgedrag heeft in zichzelf een soort driehoeksverhouding. De driehoek bestaat uit; werknemer, werkgever en opdrachtgever. In zo’n driehoeksverhouding kun je allerlei regeltjes hebben en cao’s enzovoorts. Maar in zo’n driehoeksverhouding loop je al snel het risico dat niemand meer precies weet wie waarvoor verantwoording neemt. Dat vind ik dus ook van belang voor de Code Verantwoordelijk Marktgedrag en dat juist bij uitbesteed werk het wel duidelijk wie waarvan is. Dit stimuleert de Code Verantwoordelijk Marktgedrag. Je wil niet dat werknemers binnen een opdracht tussen wal en schip vallen, daar heeft de Code Verantwoordelijk Marktgedrag een belangrijke taak.

Denk je dat de Code Verantwoordelijk Marktgedrag in het jaar 2100 nog steeds bestaat?
Ik denk niet dat de Code Verantwoordelijk Marktgedrag ooit overbodig gaat worden…
Er zijn enorme ingrijpende ontwikkelingen, technologische ontwikkelingen en ontwikkelingen in de economie gaande. Iedereen probeert een beetje daarop voor te sorteren en te voorspellen waar dat uiteindelijk toe leidt.

De vraag is of we allemaal op de bank eindigen of er weer meer werk op een ander terrein komt, wat wel voor menselijke krachten is weggelegd. Ik ga ervan uit dat menselijk werk toch echt zal blijven, ook in de toekomst. Misschien gaat het dan over ander werk zoals bijvoorbeeld in de beveiliging of schoonmaak, maar ik denk wel dat bedrijven werk blijven uitbesteden aan anderen. De vraag blijft; hoe zorgen we voor goede werkomstandigheden?

Je hebt jarenlang bij VNONCW en MKB-Nederland gewerkt, twee bekende organisaties. Wat is de ervaring die jij vanuit VNONCW denkt mee te nemen in het voorzitterschap?
Ik heb altijd gewerkt op het terrein van arbeidsverhoudingen. Goede arbeidsverhoudingen zijn wezenlijk voor een goed ondernemersklimaat, maar ze worden ook wel eens gezien als een als een bijkomstigheid. Ondernemers zouden arbeidsverhoudingen net zo serieus moeten nemen als het ontwikkelen van nieuwe producten; het hoort net zo goed bij het leiden van een bedrijf. Het is dus heel erg van belang dat bedrijven goede arbeidsverhoudingen blijven zien als een onmisbaar element in goed ondernemerschap. Bedrijven waar constant gedoe is met medewerkers of vakbonden worden nooit gezonde bedrijven. Bedrijven die de Code Verantwoordelijk Marktgedrag ondertekend hebben kunnen er dus ook door collega’s en concullega’s op aangesproken worden, dit wordt in de praktijk nog weleens vergeten. Het vergt een constant bewustzijn van met hoe we met mensen waarmee we werken omgaan. Ook wanneer medewerkers formeel in dienst zijn bij een ander bedrijf, maar in opdracht werken, blijft de opdrachtgever verantwoordelijk voor goede zorg voor hen.

Mijn grote leermeester in het vak bij VNO-NCW en MKB in Nederland zei altijd: ‘’Als je goed bent in dit vak, dan kun je net zo goed voor werkgeversorganisaties werken als voor een vakbond.’’

Waar het uiteindelijk altijd om gaat, is dat je oog hebt voor het belang van de ander en kunt komen tot iets wat voor iedereen werkbaar is. Dat heb ik altijd mee meegenomen.

In jouw ogen gaat het vooral om waar je elkaar vindt?
Er wordt weleens laatdunkend gedaan over compromissen sluiten en water bij de wijn doen. Je moet op een gegeven moment ook wel vooruitkomen met elkaar. Als je de hele tijd maar vage compromissen sluit dan kom je nergens, daar ben ik geen voorstander van. Het begint met wat beiden partijen daadwerkelijk belangrijk vinden. Hoe kun je het samen vinden en waar zit een win-winscenario? Dat is allemaal geen hogere wiskunde, maar in het heetst van de strijd wordt het soms vergeten. Er is altijd nog de Code Verantwoordelijk Marktgedrag.

Heel lang zijn we als werkgevers en werknemers erin geslaagd om dingen zelf op te lossen zonder inmenging van de overheid. Buiten de regels en cao’s om hebben we nog de Code Verantwoordelijk Marktgedrag en dat vind ik een groot goed.

Sommigen vergelijken de Code Verantwoordelijk Marktgedrag met een tandeloze tijger, want er zijn niet veel consequenties als deze niet wordt nageleefd. Ik vind dat we de naleving van de Code niet met rechters en maatregelen moeten afdwingen maar op elkaar moeten vertrouwen dat we dit vanuit integriteit doen. Met een goed gesprek moeten we al een heel eind kunnen komen.
Dat neemt niet weg dat je ook soms stevig aan de bel moet kunnen trekken als het ergens echt niet goed gaat. De discussie op welke manier dan en hoe er dat moet gaan, die zullen we de komende tijd ook met elkaar gaan voeren.

Hoe kan de Code Verantwoordelijk Marktgedrag in jouw ogen werken aan de naamsbekendheid en het aantal ondertekenaars binnen de opdrachtgevers in de branches?
Dat is natuurlijk één van de belangrijkste opdrachten die we hebben de komende tijd. Op de eerste plaats geloof ik wel in een olievlekwerking. Ook geloof ik dat bestaande ondertekenaars een rol kunnen spelen bij het verder verspreiden van de bekendheid van de Code Verantwoordelijk Marktgedrag, onder meer bij opdrachtgevers. Ik zou graag zien dat ondertekenaars als ambassadeurs gaan optreden om de Code Verantwoordelijk Marktgedrag te verspreiden, want zij kunnen vertellen waarom de code relevant is.

Verder denk ik dat we ook het netwerk moeten gebruiken. Dat is een opdracht die ik mezelf toebedeel. Ik wil mijn netwerk graag op de hoogte brengen van de Code Verantwoordelijk Marktgedrag. Ik denk bijvoorbeeld aan de regionale verenigingen van VNO-NCW en MKB-Nederland in Nederland. In de regio’s zitten de individuele bedrijven, die aangesloten zijn bij VNO-NCW en ik denk dat daar nog veel ondernemers te bereiken zijn naast de mensen van de branche-organisaties. Zo wordt hopelijk de olievlek een stukje groter.

Als ondernemers zich afvragen waarom ze in deze tijd nog de Code Verantwoordelijk Marktgedrag moeten ondertekenen, wat zou je dan tegen ze zeggen?
Het is belangrijk om aan de markt duidelijk te maken wat je doet. Je kunt de Code Verantwoordelijk Marktgedrag in elke vezel van je bedrijf ademen maar als je het niet duidelijk maakt in de markt weet niemand buiten jouw bedrijf dat je ervoor staat. Dit zijn de beginselen waar wij voor staan en dat uitdragen wordt in de huidige tijd steeds belangrijker denk ik. Duurzaamheid gaat niet alleen over het milieu maar ook over hoe je met mensen omgaat. Door de Code Verantwoordelijk Marktgedrag te ondertekenen stel je jezelf als bedrijf ook aanspreekbaar op. Je neemt daarmee de verantwoordelijkheid om de Code Verantwoordelijk Marktgedrag na te leven.

Als je het leven voor iedereen een stapje beter zou kunnen maken, wat zou je dan veranderen?
Voor mij is dit geen moeilijke vraag, dat ligt ook weer heel erg in het verlengde van wat ik altijd gedaan heb en het veld waar ik altijd in werkzaam ben geweest. Ik denk dat we weer meer vertrouwen in elkaar moeten krijgen. Ik geloof dat een groter vertrouwen in elkaar een enorme vooruitgang zou zijn in de wereld van vandaag.

Maar ook vertrouwen in het bedrijfsleven en vertrouwen in de overheid. Niet in alle landen van de wereld kun je heel erg op de overheid vertrouwen. Ik vind dat we daar in Nederland nog altijd veel positiever over kunnen zijn dan op veel andere plekken. Maar je ziet dat het vertrouwen in de politiek en de Nederlandse polder aan het afnemen is. Vertrouwen is het sleutelwoord voor alles wat je wil doen om met elkaar oplossingen te vinden voor grote vraagstukken, dus dat je erop vertrouwt dat je gesprekspartner het goede voorheeft, dat werkt veel beter voor iedereen aan de gesprekstafel.

Ik zie dat heel veel partijen waar je wel op kunt vertrouwen, momenteel dat vertrouwen niet krijgen. Kijk maar eens naar de wetenschap, het vertrouwen in wetenschappers en onderzoek is enorm gedaald de laatste jaren.

Natuurlijk worden er fouten gemaakt, maar je mag er wel op vertrouwen dat instanties integer handelen en professioneel handelen. Er zijn ook instanties die niet te vertrouwen zijn, maar die zijn wel enorm in de minderheid. Vertrouwen in elkaar zou weer veel positieve energie opleveren die we nu missen in mijn optiek.

Wat ga jij als voorzitter doen om dat vertrouwen weer een beetje te herstellen?
Ik heb niet die pretentie dat ik daar nou opeens hele grote stappen in kan zetten. In mijn activiteiten voor de binnenstad van Gouda proberen we met alle belanghebbenden in gesprek te gaan en iedereen zich gehoord te laten voelen.

Dat zal bij de Code Verantwoordelijk Marktgedrag niet anders zijn, die openheid is belangrijk. Ik heb gemerkt in de eerste weken dat er allerlei ideeën zijn over hoe we de Code Verantwoordelijk Marktgedrag organiseren.
Ik wil heel graag daar echt een open brainstorm over hebben met iedereen die daarbij betrokken wil zijn. Uiteindelijk maken we als bestuur de bestuurlijke keuzes, maar we moeten wel luisteren.

Waar kijk je naar uit in je voorzitterschap van de Code Verantwoordelijk Marktgedrag?
De groep van bestuurders en de andere mensen die betrokken zijn bij de Code Verantwoordelijk Marktgedrag lijken me ontzettend leuk om mee samen te werken. Ik kijk er naar uit om samen met hen de Code verder te brengen. Ik ben heel gevoelig voor sfeer, ik werk graag samen met leuke mensen.
Ik kijk ook heel erg uit naar de gesprekken die ik wil gaan voeren. Misschien ook wel met soortgelijke initiatieven in de markt, bijvoorbeeld SER die ook over gedragscodes praat, breed of toegespitst, bijvoorbeeld op hoe je met arbeidsmigranten omgaat. Misschien moeten we met nog wel meer andere codes en initiatieven praten.
Je moet wel nog door de bomen het bos van de codes en keurmerken blijven zien.
Als er een wildgroei ontstaat aan codes en keurmerken dan weten opdrachtgevers, opdrachtnemers en werknemers niet meer waar ze aan toe zijn. We moeten waken voor de herkenbaarheid en het onderscheidend vermogen van de Code Verantwoordelijk Marktgedrag, dat mogen we niet verliezen.

Wat hoop je te hebben bereikt als voorzitter na je termijn?
Ik hoop dat we dan één of twee codekamers erbij hebben.
Ik zou graag het aantal ondertekenaars onder opdrachtgevers flink willen verhogen.

 

Dankjewel Ton voor dit interview. We zijn blij jou als nieuwe voorzitter te mogen verwelkomen!