1 juni 2026

Van advies naar praktijk: waarom de SER en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag elkaar vinden

De afgelopen tijd kreeg het SER-advies over arbeidsmigratie veel aandacht, terecht. De centrale boodschap is helder: Nederland moet minder afhankelijk worden van goedkope arbeid en arbeidsmigranten, zij die hier werken moeten kunnen rekenen op eerlijke arbeidsvoorwaarden, fatsoenlijke huisvesting en een rechtvaardige behandeling.

Onder de titel “Arbeidsmigratie naar waarde – minder waar het kan, beter waar het moet” doet de SER een aantal belangrijke aanbevelingen, klik hier om het artikel te lezen.

De raad wil drie doelen bereiken:

Het verbeteren van de (rechts)positie van laagbetaalde arbeidsmigranten.
Sturen op arbeidsmigratie die bijdraagt aan maatschappelijke opgaven en een toekomstbestendige economie.
Zorgen voor een evenwichtige inzet van arbeidsmigratie waarbij maatschappelijk draagvlak behouden blijft en schaarse voorzieningen toegankelijk blijven.

Een van de aanbevelingen die onze aandacht trok is het voorstel om te komen tot een gedragscode die verantwoord handelen in de keten stimuleert. Dat is een interessante gedachte. Niet alleen omdat gedragscodes kunnen bijdragen aan bewustwording, maar vooral omdat ze een brug kunnen slaan tussen wetgeving en de dagelijkse praktijk van opdrachtgevers, werkgevers en werknemers/vakbonden.

Recent waren wij vanuit de Code Verantwoordelijk Marktgedrag te gast bij de SER-uitvoeringscommissie die verantwoordelijk is voor dit advies. Wat ons tijdens dat gesprek opviel, was de brede erkenning dat structurele verbeteringen op de arbeidsmarkt niet alleen via wet- en regelgeving tot stand komen. Uiteindelijk wordt het verschil gemaakt door het gedrag van partijen in de keten. Door de keuzes die organisaties dagelijks maken over inkoop, tarieven, arbeidsvoorwaarden en samenwerking. Juist daar raken de analyse van de SER en de uitgangspunten van de Code Verantwoordelijk Marktgedrag elkaar. Want de kern van veel maatschappelijke vraagstukken op de arbeidsmarkt is niet een gebrek aan regels. Die zijn er vaak al. De uitdaging zit in de manier waarop marktpartijen met elkaar omgaan.

Wat gebeurt er wanneer opdrachtgevers vooral op prijs inkopen? Wat gebeurt er wanneer marges zo onder druk komen te staan dat arbeidsvoorwaarden het sluitstuk van de begroting worden? En wat gebeurt er wanneer verantwoordelijkheid wordt doorgeschoven naar onderaannemers, uitzendbureaus of andere schakels in de keten?

De Code Verantwoordelijk Marktgedrag is ontstaan vanuit de overtuiging dat duurzame oplossingen alleen mogelijk zijn wanneer alle partijen in de keten hun verantwoordelijkheid nemen. Verantwoord opdrachtgeverschap, eerlijke prijsstelling, respect voor werknemers en transparantie zijn daarbij geen vrijblijvende idealen, maar noodzakelijke voorwaarden voor een gezonde arbeidsmarkt. Dat geldt voor de schoonmaakbranche waar de code haar oorsprong vond. Maar de onderliggende principes zijn breder toepasbaar. Ook in sectoren waar arbeidsmigratie een belangrijke rol speelt, zien we dat keuzes aan de top van de keten grote invloed hebben op de omstandigheden op de werkvloer.

De SER stelt terecht de vraag hoe Nederland kan voorkomen dat concurrentie plaatsvindt op basis van steeds lagere arbeidskosten. Die vraag raakt de kern van verantwoord marktgedrag. Want een gezonde economie vraagt om concurrentie op kwaliteit, vakmanschap, innovatie en productiviteit. Niet om een race naar beneden waarin mensen uiteindelijk de rekening betalen. Een gedragscode alleen lost problemen niet op. Daarvoor zijn ook toezicht, handhaving en duidelijke normen nodig. Maar een gedragscode kan wél een belangrijke bijdrage leveren aan het creëren van een cultuur waarin verantwoord handelen de norm wordt en niet de uitzondering. Waar partijen elkaar aanspreken op hun rol en verantwoordelijkheid. En waar economische waarde en maatschappelijke waarde hand in hand gaan.

Wij waarderen daarom de open dialoog met de SER en zien uit naar verdere gesprekken. Tijdens onze ontmoeting werd duidelijk dat er een gedeeld besef bestaat dat een toekomstbestendige arbeidsmarkt vraagt om meer dan regels alleen.

Zij vraagt ook om bewust leiderschap, verantwoord opdrachtgeverschap en een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle partijen in de keten. De SER heeft daarvoor een belangrijke richting aangegeven. Vanuit de Code Verantwoordelijk Marktgedrag dragen wij daar graag aan bij.

Van advies naar praktijk, dat is uiteindelijk waar het om gaat.

Geert van de Laar

Voorzitter Code Verantwoordelijk Marktgedrag