Terug naar nieuwsoverzicht 16 maart 2026

Wie zijn billen brandt… zit op een uitgeklede opdracht

De meeste verhuisaanbestedingen verlopen zoals verwacht, maar soms leggen ze iets bloot: kwetsbaarheden, misvattingen en blinde vlekken in de manier waarop opdrachtgevers én inschrijvers het spel spelen. Voor die gevallen is er de Codekamer Verhuizen. Ik neem u mee in een casus die dreigde te ontsporen, maar via een volwassen correctie – de portemonnee – alsnog in goede banen werd geleid. Vaak nog steeds het meest probate medicijn tegen ongezonde neigingen.
Op een namiddag klepperde de elektronische brievenbus van de Codekamer. Post! Een verhuisbedrijf vroeg om een zienswijze op een voorlopige gunning, en er was haast bij. Nog in mijn wittebroodsweken als Kamervoorzitter dook ik in de stukken. Omdat ik nog aan het thuisraken ben in het aanbestedingsrecht, moest ik goed lezen. Gelukkig keek mijn Codekamer mee: kundige specialisten uit alle bloedgroepen. Al snel was helder: dit was niet hoe een aanbesteding er volgens de Code Verantwoordelijk Marktgedrag uit zou moeten zien. Zeker niet van een ondertekenaar.

Waar de wet stopt, begint de Code
Juridisch bestaat de route van een kort geding tegen een voorlopige gunning. Maar de verzoeker kwam eerst bij de Codekamer met een vraag uit oprechte zorg: “Kan dit wel? Past dit binnen gezond marktgedrag?” Dat is precies de vraag die wij serieus móéten nemen. Waar de wet stopt, begint de Code.

Belang van werknemers
De opdrachtgever, geen kleine speler, bleek bereid de bezwaartermijn te verlengen zodat een gesprek mogelijk werd. Waardevol was de deelname van onder meer Roel van Dijk, Kamerlid namens CNV. Werknemers kunnen uiteindelijk de dupe worden van onrealistische inschrijvingen, niemand verwoordt dit beter dan een vakbondsbestuurder.

Extreem lage inschrijving
Wat direct opviel was niet alleen het prijsverschil, maar vooral de mate waarin één inschrijving zó ver onder de markt lag dat van ‘slim inkopen’ geen sprake meer kon zijn. Het invulmodel leek ruimte te geven om qua tarief af te dalen tot in de kelder. Een signaal dat richting manipulatieve inschrijving wees. De aanbestedende dienst zag echter weinig reden voor argwaan.

Café
Daarbovenop bleek dat er vrijwel geen branchegebruikelijke kwaliteitseisen waren opgenomen, of dat ze niet SMART waren geformuleerd. De cao werd volledig bij de leverancier neergelegd, branchekeurmerken ontbraken, net als gebruikelijke vakdiploma’s en een VOG NP. Gekscherend vroegen we: kan hier iedereen uit het café worden geplukt en aan het werk worden gezet? Was dat werkelijk de bedoeling van deze toonaangevende opdrachtgever?

Race to the bottom
Wij schetsten dat dunne en vage kwaliteitseisen in combinatie met dit prijsmodel het hek openzet voor een race to the bottom. De gegunde partij zou dat wellicht later willen “rechtzetten” via meerwerk, nacalculaties of herinterpretaties. Maar hoe voorkom je dat er in de uitvoering wordt gemorreld met naleving van de cao, dat werknemers in the end niet de dupe worden? We benadrukten: gratis bestaat niet. Een lage prijs wordt altijd ergens betaald – transparant aan de voorkant of onderweg in de uitvoering.

Rolzuiverheid
Opnieuw viel iets op: de kwaliteitseisen waren opgesteld door de contractmanager, terwijl de voorlopig gegunde partij de zittende leverancier was. Op zo’n moment springt het begrip rolzuiverheid op in mijn brein. Mensen houden immers niet van veranderen, dat geeft werk. De verleiding om ‘naar iemand toe te schrijven’ ligt dan op de loer. Ik was niet de enige aan tafel die onrustig werd.

Red flag
Wij wezen erop dat de cao beroepsgoederenvervoer geen ‘nice to have’ is, maar een algemeen verbindend verklaarde cao. Zoiets als een wet voor de hele sector. Ook bij uitzendkrachten verandert dat niet: de ABU-cao verplicht sinds dit jaar gelijke beloning. Omdat arbeid zo’n 70% van de kosten van een verhuizing is, zou een extreem lage inschrijving een directe red flag voor een opdrachtgever moeten zijn. De aanbestedende dienst gaf aan dat de lage inschrijving was geverifieerd. Ditmaal niet mondeling volgens haar beleid, maar per e-mail. De inkoper was tevreden met de antwoorden.

Portemonnee
Na een goede dialoog met de codekamer besloot de opdrachtgever de voorlopig gegunde partij alsnog op te roepen voor een uitgebreid verificatiegesprek op basis van de lijst verbeterpunten van de Codekamer. De antwoorden werden vastgelegd in een verificatieverslag dat onderdeel werd van de overeenkomst. Daarbij werd kritisch contractmanagement aangekondigd. Weliswaar werd deze aanbesteding voortgezet, maar de speelruimte voor de gegunde partij werd sterk beperkt. In plaats van een all-in tarief dat alles en niets kon betekenen, werd vastgelegd wat voor welke prijs moet worden geleverd, onder welke cao, met welk type personeel en volgens welke kwaliteitsstandaarden. Een risicovolle aanbesteding is daarmee, als het goed is, via de portemonnee gecorrigeerd. Precies waar strategische aanbieders dat het hardst voelen.

Leerpunten
Wat valt hiervan te leren? Dat een opdrachtgever goed moet nadenken over het prijsmodel. Een prijsmodel is geen rekenblad, maar een ontwerpkeuze. De handreiking ‘De kunst van het gewogen oordeel’ biedt concrete voorbeelden. Personeel bepaalt het grootste deel van de kostprijs; materieel en voertuigen kosten wat ze kosten en de cao is geen sluitpost. Gooi personeel en materieel niet op één hoop met brede vrijheid van disconteren, want dan creëer je precies de situatie die hier ontstond.

Broek
Wanneer een inschrijving ver onder het marktgemiddelde ligt, ligt de oorzaak zelden in wonderbaarlijke efficiëntie, maar meestal in een rammelende systematiek van het prijsmodel. De gedachte dat een inschrijver ‘het kennelijk wel kan doen voor de inschrijfwaarde’ wringt met goed opdrachtgeverschap en prikkelt verkeerd gedrag. En gebruik nooit een Excelmodel dat je zelf onvoldoende snapt, anders denk je voor een jas weg te gaan en kom je met een broek thuis.

Handreikingen inzetten
Ook inschrijvers kunnen leren. Zet de handreikingen van de Code actief in. Dat gebeurt nog veel te weinig. Begin al in de marktconsultatie, die in deze casus overigens wél was uitgevoerd. Gebruik de vragenronde om relevante vragen te stellen, doe dat actief, en schakel de Codekamer tijdig in. Ook bij deze aanbesteding leverde dit een opmerking van de opdrachtgever op. Niemand wordt blij van een last minute interventie.

Triple win
Deze casus laat zien dat gezond marktgedrag niet ophoudt bij de gunning: ook in de contractfase kan het alsnog worden afgedwongen. Idealiter heeft een opdrachtgever het Code verantwoord aanbesteden én contractmanagement zelf stevig in de vingers. Maar waar dat kennelijk niet het geval is, is er de Codekamer. Niet om iemand terecht te wijzen, maar om te borgen dat de sector professioneel, transparant en cao conform blijft werken. Zodat de opdrachtgever krijgt waar hij voor betaalt, de medewerker de cao ontvangt die hem toekomt en de markt als geheel gezond blijft. Een echte triple win, juist wanneer een aanbesteding dreigt af te glijden in spel, spreadsheet en strategie.

Commissie van Aanbestedingsexperts stopt met behandelen van selectie- en gunningsklachten Deze commissie, ingesteld door Min. EZ, behandelt voortaan alleen nog ontwerpklachten over de opzet van aanbestedingen. Door een sterke toename van het aantal klachten en beperkte capaciteit laat de Commissie klachten over selectie‑en gunningsbesluiten niet meer toe, omdat deze adviezen minder effect sorteren en tot oplopende doorlooptijden leiden. Op de website staat welke klachten nog kunnen worden ingediend. De rol van de Codekamers wordt hiermee belangrijker als laagdrempelig en kosteloos alternatief, anders resteert alleen nog de (duurdere) juridische gang naar de voorzieningenrechter.

 

Aad Burghoorn is voorzitter van de Codekamer Verhuizen, onderdeel van de stichting Code Verantwoordelijk Marktgedrag. Bij de Code zijn de sectoren schoonmaak, beveiliging, catering, streekvervoer en verhuizen aangesloten.